І гэтых людзей расейцы вучаць маралі …

Гаспадыня вялікага пансіёну, у кірхі і схілу зь вінаграднікам, у нямецкім мястэчку на сем вуліц, даведаўшыся, што мы з Расіі, пусцілася раптам у сямейную сагу. Яна распавядала на прыстойным англійскай аб тым, як яе продкі жылі ў гэтым доме.

Дом быў ад гэтага да гэтага, а там, дзе рэстаран, трымалі авечак; як абшчына дамаўлялася аб правілах жыцця, як ледзь зводзілі канцы з канцамі, як павольна падымаліся, як прыйшоў Напалеон і ўсе забраў, як потым не было грошай, як яе продак залез у даўгі і дамаўляўся з інвестарам, як яна працавала медсястрой і яшчэ на двух працах, як яны з мужам рызыкнулі ўзяць крэдыт і адкрыць пансіён, як сваімі рукамі будавалі ўсё гэта, як дорага каштавала адукацыя для дзяцей і як яны даюць ім грошы, вядома, але зусім няшмат …

Яна распавядала ўсё гэта, і аповяд яе была звивистной як рака Мозель, і я не вельмі разумеў, куды цячэ аповяд. А яна скончыла простым пытаннем:

— Адкуль у Расіі столькі багатых людзей?

І не тое каб мяне не было чаго адказаць ёй на гэтае пытанне. Адказ, банальны і недарэчны: «Крадуць-с» — сфармуляваный яшчэ з карамзинских часоў — мая-то гаворка пра іншае.

Пра гэту гаспадыню пансіёну, якая прапрацавала ўсё жыццё, з раніцы да вечара. Нічога ніколі не скрала.

Ці не занадта шмат заклапочана пры гэтым лёсам афрыканскіх бежанцаў: іх размяшчаюць у вялікіх гарадах, разважае яна, а тым часам іх абшчына магла б прыняць хоць бы пару сем’яў …

Гэтых людзей мы вучым маралі. Ім адрасуем срамные карцінкі на аўтамабілях, імі ж вырабляюцца. У дачыненні да гэтых людзей мы адчуваем пачуццё перавагі …

Віктар Шандаровіч